Güneş’e yaklaştı, milyarlarca yıllık uykusundan uyandı
Gök bilimciler, Jüpiter ile Neptün arasındaki bölgede Güneş’in çevresinde dolanan ve “kentaur” olarak sınıflandırılan donmuş bir gök cisminin, aktif bir kuyruklu yıldıza dönüşümünü gözlemledi.
2004 yılında keşfedilen “450P/LONEOS” adlı gök cisminin, Güneş’e yaklaştıkça geçirdiği değişim aşama aşama kaydedildi. Bilim dünyasında, hareketsiz durumdaki bu tür buzlu cisimlerin zaman içerisinde Jüpiter ailesine ait kuyruklu yıldızlara dönüşebildiği uzun süredir öngörülüyordu. Ancak 450P üzerindeki gözlemler, bu dönüşümün doğrudan izlenebilmesi açısından önemli veriler sundu.
SATÜRN’ÜN ÇEKİMİ YÖRÜNGESİNİ DEĞİŞTİRDİ
Araştırmacıların gerçekleştirdiği yörünge hesaplamalarına göre, 450P’nin bugünkü dönüşüm sürecinin başlangıcı 1992 yılına uzanıyor.
Gök cismi, o yıl Satürn’ün yaklaşık 4,6 milyon kilometre yakınından geçti. Dev gezegenin güçlü kütleçekimi, 450P’nin yörüngesini değiştirdi ve cismin Güneş’e daha yakın bir rota izlemesine neden oldu.
Bu karşılaşmanın ardından yörüngesi önemli ölçüde daralan 450P’nin Güneş’e en fazla yaklaştığı nokta da Jüpiter’in yörüngesinin hemen dışına kadar taşındı.
ARTAN SICAKLIK DONMUŞ YÜZEYİ HAREKETE GEÇİRDİ
Güneş’e yaklaşmasıyla birlikte daha yoğun ısıya maruz kalan gök cisminin donmuş yüzeyinde de değişimler yaşanmaya başladı.
Hawaii’de bulunan Gemini North teleskobuyla gerçekleştirilen gözlemlerde, 450P’nin çekirdeğinin çevresinde gaz ve tozdan oluşan bir bulut meydana geldiği görüldü.
James Webb Uzay Teleskobu’ndan elde edilen veriler ise bu yapının içerisinde karbondioksit gazı ve kristalleşmiş buz parçacıklarının bulunduğunu gösterdi.
Araştırmacılar, cismin bulunduğu uzaklıkta su buharının etkili olmadığına dikkat çekerek, gaz çıkışının ve kuyruklu yıldızlara özgü hareketliliğin temel kaynağının karbondioksit olduğunu belirledi.
4,5 MİLYAR YILLIK MATERYALLER DEĞİŞİME UĞRUYOR
Güneş Sistemi’nin uzak bölgelerindeki donmuş gök cisimlerinin, yaklaşık 4,5 milyar yıl öncesinden kalan ilkel materyalleri bünyelerinde barındırdığı düşünülüyor.
Bu cisimlerdeki gözenekli buz yapısının içerisinde sıkışmış halde bulunan gazlar, sıcaklığın artması ve buzun kristalleşmeye başlamasıyla serbest kalıyor. Açığa çıkan gazlar, yüzeyde bulunan toz parçacıklarını da beraberinde uzaya taşıyarak kuyruklu yıldızlarda görülen karakteristik yapının oluşmasına katkıda bulunuyor.
450P’de yaşanan dönüşüm, bilim insanlarına Güneş Sistemi’nin oluşum döneminden kalan materyallerin sıcaklık karşısında nasıl değiştiğini ve bir kuyruklu yıldızın nasıl aktif hale geldiğini başlangıç aşamasından itibaren inceleme imkânı sunuyor.
Araştırmacılara göre 450P’nin yolculuğu henüz tamamlanmış değil. Gelecekte gezegenlerle yaşanabilecek yeni kütleçekim etkileşimleri, gök cisminin yörüngesini bir kez daha değiştirebilir ve 450P’yi tamamen aktif bir Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızına dönüştürebilir.