2025’te arkeoloji dünyasından çarpıcı keşifler

Siyasi gelişmelerin ve bölgesel çatışmaların gölgesinde geçen 2025 yılı, arkeoloji alanında ortaya çıkarılan buluşlarla insanlık tarihine dair yerleşik kabulleri yeniden tartışmaya açtı. Vietnam’dan İngiltere’ye, Bolivya’dan İtalya’ya uzanan kazılar; ateşin kullanımı, yazı sistemleri, evcilleştirme süreçleri ve antik yaşam biçimleri hakkında yeni bilgiler sundu.

Bolivya’da rekor sayıda dinozor ayak izi

Bilim insanları, Bolivya’daki Torotoro Ulusal Parkı sınırları içinde yer alan Carreras Pampa bölgesinde 16 bin 600 dinozor ayak izi ile 1378 yüzme izi tespit etti. Yaklaşık 7 bin 485 metrekarelik alanda bulunan bu izlerin, tek bir bölgede bugüne kadar belirlenen en yüksek sayı olduğu açıklandı. Araştırmacılar, izlerin büyük bölümünün 145–66 milyon yıl önce yaşamış iki ayaklı teropod dinozorlara ait olduğunu belirtti.

İngiltere’de 400 bin yıl öncesine uzanan ateş kullanımı

İngiltere’nin Suffolk bölgesindeki Barnham kazı alanında yaklaşık 400 bin yıl öncesine ait bilinçli ateş kullanımına dair kanıtlar bulundu. Pişmiş kil parçaları, yoğun ısıdan çatlamış el baltaları ve demir pirit kalıntıları, kontrollü ateş kullanımına işaret etti. Bulgular, ateşin bilinçli kullanımının sanılandan çok daha erken başladığını ortaya koydu.

İspanya’da balina kemiklerinden yapılmış 20 bin yıllık aletler

İspanya’nın Biskay Körfezi çevresinde ve Bask bölgesindeki Santa Catalina Mağarası’nda, balina kemiklerinden yapılmış yaklaşık 20 bin yıllık aletler bulundu. Keşfin, erken dönem insan-deniz memelileri ilişkileri ile dönemin deniz ekolojisine dair bilgileri genişleteceği ifade edildi.

Hindistan’da yazı sistemlerine dair yerleşik görüş sorgulandı

Tamil Nadu eyaletindeki Keeladi köyünde yürütülen kazılarda, 15 binden fazla tarihi eser gün yüzüne çıkarıldı. Uzmanlar, bölgede bulunan “Tamil Brahmi” yazısının, kuzey Hindistan’da kullanılan “Ashokan Brahmi”den bağımsız geliştiğini belirterek, Güney Asya yazı tarihine dair yaygın inanışların sorgulanması gerektiğini vurguladı.

Pompei’de patlamadan sonra yaşam sürdü

İtalya’da yapılan kazılar, MS 79’daki yanardağ patlamasının ardından Pompei halkının kente geri döndüğünü ve harabeler arasında yaşamaya devam ettiğini ortaya koydu. Bulgular, patlamadan kurtulanların yeni bir yerleşim kuracak imkân bulamadığını gösterdi.

Kedilerin insanlarla ilişkisi sanılandan daha geç başladı

Bilim insanları, kedilerin insanlarla yakın ilişki kurmasının yaklaşık 3 bin 500–4 bin yıl önce Kuzey Afrika’da başladığını tespit etti. DNA analizlerine dayanan çalışma, kedilerin evcilleştirilmesinin tarımın başlangıcından daha geç bir döneme denk geldiğini ortaya koydu.

Avustralya’da 26 milyon yıllık keskin dişli balina

Avustralya kıyılarında bulunan “Janjucetus dullardi” adlı fosil, 26 milyon yıl önce yaşamış, keskin dişlere sahip avcı bir balina türünü ortaya çıkardı. Fosil, soyu tükenmiş balinalar arasında en iyi korunmuş örneklerden biri olarak değerlendirildi.

Vietnam’da 14 bin yıllık mumyalama izleri

Vietnam’da keşfedilen kalıntılar, insan mumyalama işleminin bilinen en eski örneğinin yaklaşık 14 bin yıl öncesine dayandığını gösterdi. Kemiklerdeki yanma izleri, düşük ısıda tütsüleme yöntemiyle yapılan erken mumyalamaya işaret etti.